Assertiviteit begint niet bij nee zeggen
Assertiviteit is opkomen voor uzelf met respect voor de ander.
Iedereen kent het advies: stel uw grenzen, kom voor uzelf op, zeg gewoon nee. Maar als u moeite hebt met assertiviteit, helpt dat advies niet. Het advies is niet verkeerd. Het lost alleen het verkeerde probleem op.
Assertiviteit is geen techniek die u kunt aanleren met een script of een stappenplan. Het is het vermogen om op een duidelijke en respectvolle manier voor uzelf op te komen. Zonder de ander te kwetsen of uzelf weg te cijferen. Dat vermogen groeit pas wanneer u begrijpt wat u tegenhoudt. Niet wanneer u leert wat u moet zeggen.
Wat is assertiviteit?
Assertiviteit is de middenweg tussen twee uitersten. Aan de ene kant staat subassertief gedrag: uzelf wegcijferen, ja zeggen terwijl u nee bedoelt, conflicten vermijden om de lieve vrede te bewaren. Aan de andere kant staat agressief gedrag: uw mening doordrukken zonder rekening te houden met de ander.
Assertief gedrag is geen van beide. Het betekent dat u opkomt voor uw eigen mening, wensen en grenzen op een manier die respectvol is naar uzelf en naar de ander. U bent duidelijk over wat u wilt zonder te intimideren. U geeft aan wat u niet wilt zonder u schuldig te voelen.
Assertiviteit is geen karaktereigenschap waarmee u geboren wordt. Het is een vaardigheid die u kunt ontwikkelen. Maar anders dan de meeste trainingen beweren, ontwikkelt u die vaardigheid niet door scripts te oefenen. U ontwikkelt hem door te begrijpen waarom u doet wat u doet.
U herkent assertiviteit het snelst als u het naast de andere stijlen legt. Vier stijlen, dezelfde situatie, vier reacties.
- Subassertief: u cijfert uzelf weg en zegt ja terwijl u nee bedoelt. Bijvoorbeeld: “Laat maar, ik doe het wel.”
- Agressief: u drukt uw mening door zonder oog voor de ander. Bijvoorbeeld: “Jij doet het nu.”
- Passief-agressief: u zegt ja maar laat uw onvrede indirect merken. U zegt “prima” en doet het niet.
- Assertief: u zegt wat u wilt en houdt rekening met de ander. Bijvoorbeeld: “Vandaag lukt het me niet. Morgen wel.”
Hetzelfde moment, een andere reactie
Een collega schuift op vrijdagmiddag zijn werk naar u door.
- Subassertief: u zucht en neemt het aan. Uw weekend is weg.
- Agressief: u valt uit. De sfeer is bedorven.
- Assertief: “Ik snap dat het dringt. Vandaag lukt het me niet. Maandag pak ik het op.”
Een vriend zegt steeds op het laatste moment af.
- Subassertief: u zegt dat het niet geeft, terwijl het wel knaagt.
- Assertief: “Onze afspraken zijn me belangrijk. Last-minute afzeggen valt me zwaar.”
Waarom tips over grenzen stellen niet werken
U kent het patroon. U leest een artikel over assertiviteit. U neemt zich voor om het anders te doen. En op het moment dat het erop aankomt, doet u precies hetzelfde als altijd. U zegt ja terwijl u nee wilt zeggen. U slikt uw mening in. U voelt zich achteraf gefrustreerd over uzelf.
Het probleem zit niet in een gebrek aan woorden. Het probleem zit in wat u denkt dat er gebeurt als u die woorden uitspreekt. De gedachte dat de ander boos wordt. De overtuiging dat u het niet mag. De angst dat u de relatie beschadigt. Het gevoel dat u het niet waard bent om ruimte in te nemen.
Psycholoog Albert Bandura toonde aan dat self-efficacy, het vertrouwen in uw eigen handelen, niet vaststaat maar groeit door concrete ervaringen. Steven Hayes beschreef met Acceptance and Commitment Therapy hoe mensen vastlopen doordat ze gedachten behandelen als feiten. Niet de situatie houdt u tegen. Uw interpretatie van de situatie houdt u tegen.
Dat is waarom tips over grenzen stellen niet werken. U begrijpt de tip. U herkent de situatie. Maar op het moment dat het telt, wint de overtuiging het van het voornemen. Elke keer opnieuw.
Tips als “zeg gewoon nee” werken even. Onder druk valt u terug in uw oude patroon. Dat ligt niet aan u. Wegcijferen is ooit aangeleerd, vaak met goede reden. U leerde dat meebewegen veiliger was.
Daarom begint duurzaam assertiever worden bij inzicht. In de training doorlopen we drie stappen:
- Inzicht: u ziet waar uw wegcijferen vandaan komt en wat het u oplevert en kost.
- Ervaring: u oefent in een kleine groep met situaties die u herkent.
- Vaardigheid: u leert in uw eigen woorden uw grens aangeven, zonder schuldgevoel.
Zo wordt assertiviteit geen kunstje. Het wordt een keuze die bij u past.
Het patroon dat uitval veroorzaakt
Op de werkvloer heeft een gebrek aan assertiviteit directe gevolgen. Medewerkers die niet voor zichzelf opkomen, nemen te veel werk op zich. Ze zeggen ja tegen deadlines die niet haalbaar zijn. Ze vermijden gesprekken met hun leidinggevende over werkdruk. Ze passen zich aan in plaats van aan te geven wat ze nodig hebben.
Het resultaat is voorspelbaar. Overbelasting. Frustratie. Slaapproblemen. Concentratieverlies. En uiteindelijk uitval door stress of burn-out.
Dit patroon heeft een naam: subassertief gedrag. Wie zijn grens nooit aangeeft, kropt op. De frustratie stapelt en de rek raakt eruit. Vaak juist bij uw meest meegaande mensen.
“Niet omdat het werk te zwaar was maar omdat niemand op tijd heeft gezegd: dit kan ik er niet bij hebben.”
Voor werkgevers is dit een kostbaar patroon. Stressgerelateerd verzuim is de grootste oorzaak van langdurig ziekteverzuim in Nederland. En in de kern is het vaak een assertiviteitsprobleem: mensen die niet de ruimte nemen of krijgen om aan te geven waar hun grens ligt.
De Arbowet verplicht werkgevers om beleid te voeren tegen psychosociale arbeidsbelasting. Assertiviteit ontwikkelen bij medewerkers is een van de meest effectieve maatregelen die een werkgever kan nemen. Het meest effectief is dat verweven in een traject dat ook stressmanagement, zelfregie en persoonlijk leiderschap omvat.
Test: cijfert u uzelf weg?
Herken het patroon. Lees de stellingen en tel hoe vaak u “ja” denkt.
- U zegt ja terwijl u nee bedoelt.
- U neemt werk over om de lieve vrede te bewaren.
- Na een gesprek bedenkt u pas wat u had willen zeggen.
- U vindt het lastig om een verzoek af te wijzen.
- U merkt pas dat u over uw grens ging als u leeg bent.
- U vermijdt een conflict, ook als dat u iets kost.
- U voelt zich schuldig als u voor uzelf opkomt.
Uw uitkomst
- 0 tot 2 keer ja: u geeft uw grens meestal aan. Komt u in bepaalde situaties toch klem? Dan weet u nu waar.
- 3 tot 4 keer ja: u beweegt vaak mee. Dat is ooit aangeleerd, geen zwakte. En het is weer af te leren.
- 5 tot 7 keer ja: u cijfert uzelf structureel weg. Dat kost u op den duur energie en soms uw gezondheid. U kunt leren uw grens aan te geven, op een manier die bij u past.
Wilt u dit patroon doorbreken? In de assertiviteitstraining werkt u daaraan in een kleine groep. Neem contact op via info@stefancolin.nl of 06 30 33 49 97.
De open training van 29 oktober is vol
Grenzen stellen leert u niet uit een tekst. U leert het door te oefenen, met uw eigen situaties.
De reeks die op 29 oktober start is volgeboekt. Vijf bijeenkomsten van twee uur, maximaal tien deelnemers uit verschillende bedrijven. Nieuwe data volgen. Op de wachtlijst hoort u ze als eerste.
Assertiviteit trainen of assertiviteit begrijpen?
De meeste assertiviteitscursussen werken met een vast patroon. U leert het verschil tussen subassertief, assertief en agressief gedrag. U oefent met feedbackmodellen. U speelt rollenspellen met standaardscenario’s. En u gaat naar huis met een lijstje tips.
Het probleem is niet dat die aanpak nutteloos is. Het probleem is dat hij alleen werkt zolang u eraan denkt. Op het moment dat de druk toeneemt, valt u terug op uw oude patroon. De scripts verdwijnen. De tips verdampen. U doet precies wat u altijd doet.
| Assertiviteit trainen | Assertiviteit begrijpen | |
|---|---|---|
| Wat u leert | Scripts, feedbackmodellen, technieken | Welke overtuiging u tegenhoudt |
| Hoe u oefent | Rollenspellen met standaardscenario's | Eigen situaties, op het moment zelf |
| Wat het oplevert | Een lijstje tips om te onthouden | Een verschuiving die blijft |
| Bij druk of emotie | Scripts verdampen, oude patroon wint | Ruimte om iets anders te doen |
| Houdbaarheid | Zolang u eraan denkt | Een inzicht raakt u niet meer kwijt |
| Onderliggend principe | Gedrag aanleren | Patroon doorzien |
Assertiviteit begrijpen werkt anders. U leert zien welke overtuiging u in de weg zit. U merkt in het moment dat een gedachte u remt. U ziet dat u reageert op een interpretatie, niet op een feit. En op het moment dat u dat doorziet, ontstaat er ruimte om iets anders te doen.
Dat is geen techniek die u moet onthouden. Het is een verschuiving die blijvend is.
Hoe werkt het in de trainingen van Stefan Colin?
Wilt u een cursus assertiviteit volgen die verder gaat dan tips? In de assertiviteitstraining van Stefan Colin werkt u in een kleine groep aan inzicht, ervaring en vaardigheid. Vijf bijeenkomsten van twee uur, maximaal tien deelnemers. U bepaalt mede de inhoud via uw eigen situaties.
Stefan Colin geeft geen standaard assertiviteitscursus. Er zijn geen vaste scripts, geen PowerPoints met tien tips, geen rollenspellen met vooraf bepaalde scenario’s.
Deelnemers werken in kleine groepen van maximaal tien personen. De inhoud ligt niet vooraf vast. Die ontstaat vanuit de vragen en situaties die deelnemers zelf meebrengen. Waar loopt u vast? Wat hebt u al geprobeerd? Waarom werkte het niet?
De groep is bewust samengesteld uit deelnemers van verschillende organisaties. Geen collega’s in de zaal, geen leidinggevende die meekijkt. In die veiligheid ontstaat openheid. Deelnemers herkennen hun eigen patroon bij een ander. Dat doorbreekt schaamte en isolatie. Vervolgens oefenen ze met nieuw gedrag in de groep zelf: een grens aangeven, iets hardop zeggen, een patroon doorbreken, in het moment zelf.
Psychiater Irvin Yalom identificeerde twee factoren die groepsinterventies bijzonder effectief maken. De eerste is universaliteit: het zien dat anderen met hetzelfde worstelen. De tweede is interpersoonlijk leren: in de groep oefent u direct met ander gedrag in de praktijk.
Hoe dat er in de praktijk uitziet, staat in zichtbaar.
Voor wie is dit relevant?
Assertiviteit is relevant voor iedereen die merkt dat grenzen stellen, nee zeggen of voor zichzelf opkomen een worsteling is. Een medewerker die te veel op zich neemt. Een leidinggevende die conflicten vermijdt. Een professional die altijd ja zegt en zich achteraf afvraagt waarom. Of iemand die merkt dat relaties scheefgroeien omdat de eigen behoeften steeds ondergeschikt worden gemaakt.
Er zijn drie ingangen:
Via gemeente Hoorn
Inwoners van gemeente Hoorn kunnen gratis deelnemen aan een assertiviteitstraining als onderdeel van het gemeentelijk aanbod. Een zelfstandige groepstraining waarin assertiviteit het centrale thema is.
Via uw werkgever
Werknemers kunnen worden aangemeld door hun werkgever. Bij bedrijven is assertiviteit geen losstaande training maar een thema dat aan bod komt binnen de bredere groepstraining zelfregie. Het tarief is € 795 per deelnemer, exclusief btw.
Tijdens een GGZ-wachtlijst
Patiënten op een GGZ-wachtlijst kunnen via hun huisarts, POH-GGZ of bedrijfsarts worden doorverwezen. De training is direct inzetbaar als overbruggingszorg. Zonder indicatie, zonder verwijsbrief, zonder wachtlijst.
De training is niet geschikt bij een acute crisis, ernstige of complexe psychiatrische problematiek of actieve verslaving. In die gevallen verwijs ik gericht door.
Twijfelt u of het past? Een kort telefonisch gesprek maakt snel duidelijk welke vorm bij uw situatie aansluit.
Ervaringen met de trainingen
“Ik heb de assertiviteitstraining bij Stefan gevolgd en ben erg blij dat ik deze stap heb gezet. Tijdens de trainingen voelde ik me veilig en werd ik steeds minder onzeker en durfde ik steeds meer te zeggen.”
Renate, deelnemer assertiviteitstraining (Google-review)
Veelgestelde vragen over assertiviteitstraining
Wat is het verschil tussen assertief en agressief gedrag?
Assertief gedrag is opkomen voor uzelf met respect voor de ander. U bent duidelijk over wat u wilt en wat u niet wilt, zonder de ander te intimideren of te kwetsen.
Agressief gedrag is uw mening doordrukken zonder rekening te houden met de ander. Het lijkt op assertiviteit omdat u duidelijk bent maar het verschil zit in de houding: bij agressie gaat het om winnen, bij assertiviteit om duidelijkheid met respect.
Veel mensen die subassertief zijn, vermijden assertief gedrag uit angst om agressief over te komen. Dat is precies de overtuiging die in de weg zit. In de training van Stefan Colin leren deelnemers dat onderscheid kennen én in de praktijk ervaren.
Kunt u assertiviteit leren als volwassene?
Ja. Assertiviteit is geen karaktereigenschap waarmee u geboren wordt. Het is een vaardigheid die u op elke leeftijd kunt ontwikkelen.
Psycholoog Albert Bandura toonde aan dat self-efficacy groeit door concrete positieve ervaringen. Dat betekent dat elke keer dat u succesvol een grens stelt of voor uzelf opkomt, uw vertrouwen in eigen handelen toeneemt.
De sleutel is niet meer oefening. De sleutel is het doorzien van de overtuigingen die u tegenhouden. Wie begrijpt waarom hij doet wat hij doet, heeft geen script nodig om het anders te doen.
Wat is het verband tussen assertiviteit en stress?
Een gebrek aan assertiviteit is een van de belangrijkste oorzaken van chronische stress. Wie niet voor zichzelf opkomt, neemt te veel op zich, slikt frustraties in en vermijdt conflicten. Dat leidt tot oplopende spanning die uiteindelijk kan resulteren in overspannenheid of burn-out.
Assertiviteit en omgaan met stress zijn daarom geen losse thema’s. Ze raken dezelfde kern: de manier waarop u met uzelf en uw omgeving omgaat. Meer lezen over hoe stress werkt? Zie de pagina omgaan met stress.
Hoe verschilt de aanpak van Stefan Colin van een standaard assertiviteitscursus?
De meeste assertiviteitscursussen leren technieken: feedbackmodellen, scripts voor nee zeggen, rollenspellen met vaste scenario’s. De aanpak van Stefan Colin werkt andersom. Eerst begrijpen waarom u doet wat u doet. Welke gedachten houden u tegen? Wat denkt u dat er gebeurt als u wel grenzen stelt?
Pas als dat inzicht er is, heeft oefenen zin. De combinatie van inzicht en ervaring is de reden dat het effect niet verdampt na twee weken. Wie begrijpt waarom hij ja zegt terwijl hij nee bedoelt, valt niet terug in het oude patroon zodra de druk toeneemt.
Voor inwoners van gemeente Hoorn bestaat er een zelfstandige assertiviteitstraining als onderdeel van het gemeentelijk aanbod. Voor werkgevers is assertiviteit een thema dat verweven wordt in de bredere groepstraining zelfregie, op basis van de hulpvragen van de deelnemers.
Is een training geschikt als overbruggingszorg tijdens een GGZ-wachtlijst?
Ja. Veel patiënten die wachten op GGZ-behandeling lopen vast op grenzen stellen, nee zeggen of zichzelf wegcijferen. De training van Stefan Colin is direct inzetbaar als overbruggingszorg. Zonder indicatie, zonder verwijsbrief, zonder wachtlijst.
De training vervangt geen GGZ-behandeling maar biedt een stevige basis waarop de behandelaar kan voortbouwen. Voor wie uiteindelijk wel GGZ-zorg nodig heeft, is het een aanvulling. Voor wie dat niet nodig heeft, blijkt het vaak voldoende.
Meer informatie voor verwijzers staat op de pagina doorverwijzen naar groepstraining zelfregie.
Kan mijn werkgever een training inzetten om assertiviteit te ontwikkelen bij het team?
Ja. De groepstraining is inzetbaar als preventieve interventie bij psychosociale arbeidsbelasting en als onderdeel van verzuimpreventiebeleid. Het tarief is € 795 per deelnemer, exclusief btw.
Bij bedrijven is assertiviteit een onderdeel dat verweven wordt in de training zelfregie. De inhoud wordt afgestemd op de hulpvragen van de deelnemers. Dat kan assertiviteit zijn maar ook stressmanagement, persoonlijk leiderschap of een combinatie daarvan.
Meer informatie over het aanbod voor werkgevers staat op de pagina training zelfregie voor bedrijven.
Wat als ik niet assertief genoeg ben voor een groepstraining?
Dat is juist de reden om deel te nemen. De training begint niet met oefenen. De training begint met begrijpen. Wat houdt u tegen? Wat denkt u dat er gebeurt als u zich uitspreekt?
In een groep van maximaal tien deelnemers is er ruimte om op uw eigen tempo te bewegen. Niemand wordt gedwongen. Deelnemers die bij binnenkomst het minst durven, maken vaak de grootste stappen.
Wat kost een assertiviteitstraining?
Voor inwoners van gemeente Hoorn is de training gratis, als onderdeel van het preventieaanbod. Voor bedrijven kost de training € 795 per deelnemer, exclusief btw. Wilt u weten wat passend is voor uw situatie? Neem contact op.
Wat is het verschil tussen assertief en subassertief gedrag?
Subassertief gedrag is het tegenovergestelde van assertief. U cijfert uzelf weg, zegt ja terwijl u nee bedoelt en vermijdt conflict. Assertief gedrag is de middenweg: u geeft uw grens aan met respect voor de ander. Veel mensen die vastlopen, zitten jaren in het subassertieve patroon zonder het zo te noemen.
Meer lezen
Wat is zelfregie?
Hoe u regie neemt over uw eigen leven en waarom dat begint bij inzicht.
Kosten stressverzuim
De cijfers achter verzuim, wachtlijsten en preventie, onderbouwd met bronnen.
Training zelfregie voor bedrijven
Hoe werkgevers investeren in de veerkracht van hun medewerkers.
Training zelfregie voor doorverwijzers
Informatie voor huisartsen, POH-GGZ en bedrijfsartsen over verwijsmogelijkheden.
Begrippen bij dit thema: grenzen stellen · nee zeggen · feedback geven · subassertief · introvert
Klaar om assertiever te worden?
Stefan Colin geeft groepstrainingen in Noord-Holland voor gemeenten, bedrijven en via doorverwijzing. Geen wachtlijst, geen indicatie nodig.